US sanctions on Iran's aviation industry make travel less predictable as countries cancel flights

ABD Hazine Departmanı, Eylül ayı sonlarında "Ekonomik Paria Operasyonu" adı verilen çerçeve içinde İran havacılık sektörünü hedef alan yeni yaptırım paketini devreye soktu. Karar, İran havayollarının yanı sıra biletleme, yer hizmetleri ve havalimanı destek hizmetleri veren şirketleri de kapsayarak, bu aktörlerin ABD finansal sistemine erişimini kesme ve ikincil yaptırım riski yaratma potansiyeli taşıyor. Washington, İran havayollarının sivil yolcu taşımacılığının ötesinde askerî ve güvenlik ağlarına — özellikle Mahan Air'in İslah-ı Devrim Muhafızları (IRGC) lojistik desteği sağladığı iddiası — hizmet ettiğini savunarak bu kararı meşrulaştırıyor. Eski Dışişleri Bakanı Muhammed Cavad Zarif'in 2021 yılında Kasım Süleymani'nin sivil uçaakları Suriye'ye güç ve ekipman taşımak için kullandığını kabul ettiği ifadeleri, ABD'nin gerekçesini güçlendiriyor.

Hava yollarında kesintiler ve ülke bazlı kısıtlamalar

Yaptırımların somut yansıması, İran'ın komşu ülkelerle olan hava bağlantılarında aniden hissedildi. Bağdat ve Maskat seferleri askıya alınırken, Azerbaycan ve Gürcistan da İran havayollarına ait uçuşların havalimanlarına girişini engelledi. Anonim kalmak kaydıyla DW'ye konuştuğu bir İran seyahat acentesi, Öman, Irak, Azerbaycan ve Gürcistan rotalarının ciddi şekilde kesintiye uğradığını belirtti. 24 Eylül'de Türkmenistan, Tehran-Duşanbe seferi yapan bir İran uçağının hava sahasından geçişine izin vermeyerek uçağın İran'a dönüşüne neden oldu. Türkiye, Ermenistan ve Çin henüz genel bir yasak ilan etmemiş olsa da, yolcular onaylı biletleri olsa bile kalkış garantisi olmadığı için bilet alma konusunda tereddütlü durumda.

J-1 lisansının askıya alınması ve yasal riskler

Yaptırım paketi kapsamında ABD, belirli koşullar altında yabancı uçağın İran'da geçici durmasına izin veren "J-1" genel lisansını da askıya aldı. Ticari uçağın büyük kısmı ABD menşeli parça veya teknoloji içerdiği için, İranla ilgili operasyonlar ABD yaptırım kuralları altına giriyor. Bu durum havayollarına, havalimanlarına, yakıt tedarikçilerine ve yer hizmeti şirketlerine ek yasal ve mali riskler yüklüyor. Hava bağlantıları giderek belirsizleşirken yolcular kara geçitlerine yönelmeye başladı. İptal edilen uçuş nedeniyle İran'dan Türkiye'ye kara yolu ile geçip İstanbul'dan uçuş yapan bir yolcu, sınır geçidinin yoğun olduğunu ve rotaların kapanma endişesiyle birçok kişinin çıkış yapmaya çalıştığını aktardı. Ancak aileler, yaşlılar, öğrenciler ve hastalar için kara geçidi ve yol ile devam eden seyahat, hava yollarına göre çok daha zorlu bir süreç oluşturuyor.